Arbeitsblatt: La vuolp

Material-Details

Fögls cun differentas lezchas.
Rumantsch
Reals - Biologia
5. Schuljahr
15 Seiten

Statistik

15002
2491
10
29.04.2008

Autor/in

Schimun Janett
Land: Schweiz
Registriert vor 2006

Downloads Arbeitsblätter / Lösungen / Zusatzmaterial

Die Download-Funktion steht nur registrierten, eingeloggten Benutzern/Benutzerinnen zur Verfügung.

Textauszüge aus dem Inhalt:

1 La vuolp cotschna La vuolp cotschna (der Rotfuchs) • Term scientific: Vulpes vulpes • Nom illas fablas: 1. Cu vain numneda la vuolp in otras linguas? Tschercha aint in dicziunaris dumanda qualchün da lingua estra. Inglais: frances: croat: jugoslav: 2. Reinecke italiaun: spagnöl: portugais: Legia la fabla suotvart. Do ün titel quista fabla. Ün corv tschantaiva sün ün ram dün bös-ch tgnaiva ün töch chaschöl aint in sieu pical. Cur chel il vulaiva güst maglier es cumparida üna vuolp, chi vaiva uduro il chaschöl. „Ah, bun di sar corv, ho clamo la vuolp. „Che bel chel es hoz! Scha sieu chaunt es uschè bel scu sieu pennam, alura es el la pü bella creatüra da quist god. Quistas plaschantinas haun plaschieu al corv, sieu cour battaiva pü ferm dal plaschair. Per musser la vuolp, cha sieu chaunt es eir uschè bel, hol aviert il pical. In quel mumaint es crudo il töch chaschöl giò per terra, güst davaunt ils peis da la vuolp. La vuolp ho clappo il chaschöl ed ho dit: „Mieu cher corv, ün lusingeder viva süls cuosts da quels chil taidlan. Ün bun töch chaschöl nu saro memma bgera peja per quistexperienza. Que saro steda üna buna scoula per el. Il corv, stut trupagiuoss, sho güro cha qualchosa simil nul capitaregia pü – deira però già memma tard. La vuolp cotschna 3. 2 Che es vairamaing üna fabla? Scriva be cuort. 4. Cugnuoschast auncha otras fablas culla vuolp? Dumanda tieus genituors, tia nona, tieu non, Lascha quinter scriva üna cuorta resümaziun. Disegna suotvart üna scena our da tia fabla. . 3 La vuolp cotschna 5. Pusiziun da la vuolp cotschna illa classificaziun tenor Carl von Linné. Cumpletta il diagram suotvart. vertebros reptils ruzgiglieders giats uors chauns lufs vuolp polara 6. Apparentscha. Pittüra la skizza cullas güstas culuors. 4 La vuolp cotschna 7. Il stizi. Conguela las duos pattas. Badast differenzas. Nota quellas daspera. vuolp chaun plaun svelt 8. Ils excremaints (die Losung) Lexcremaint consista our da rests da nudritüra na digeribels, scu per exaimpel: öss pü grands, pail, pennas, unglas, picals. Lexcremaint da la vuolp as chatta suvenz sün crappa, sün tschüchas sün ün punct ün pô pü ot. El serva eir scu marcaziun dal revier. 9. La daintadüra Üna vuolp creschidour posseda 42 daints. Indicha la quantited dals singuls daints. pelas: ögliers: premolars: molars: . . . . Fuormla dals daints 5 La vuolp cotschna 10. Il spazi vital La vuol@ e§ ün tipic „seguacultura Ella e§ deraseda in tuot la§ zona§ da vegetaziun da clima, dal Mer mediterraun fin sü illa§ muntagna§. La§ tanna§ chi servan scu lö da naschentscha pel§ giuven§, scu lö da trer sü il cuv scu dmura, a§ rechattan per granda part in vicinanza dal god. La vuol@ resta per regla fidela sieu spazi vital, scha la spüerta da nudritüra e§ buna. • Declera be cuort ils seguaints terms: spazi vital: seguacultura: vegetaziun: clima: fidela: 11. . . . . . . . . . . . . . . . Derasaziun. La vuol@ e§ deraseda in tuot lEuropa, mauncha be in Islanda sün differenta§ isla§ pü pitschna§ da lEuropa dal nord da lEuropa dal süd. 12. La multiplicaziun. Legia il text fo la fin ün Mind-Map cullas infurmaziuns las pü importantas. La vuolp cotschna 6 Düraunt il§ mai§ schner favrer vegnan fructificheda§ la§ femna§. Düraunt quist tem@ da chalur cumbattan il§ me§chel§ per la§ femna§. Il pü ferm del§ surpiglia la cumanda sur dal revier, stu però cumbatter auncha per la simpatia da la femnina. In giuvand prepara el la femnina sün lact da fructificaziun. Quist§ gö§ damur paun dürer fin 10 di§. Zieva ün tem@ da purter da 51-54 di§ naschan illa tanna bain polstreda cun pail da la femna, 1-13 giuven§. Quel§ sun tipic§ tegnagnieu§ (Nesthocker), nun haun üngün pail sun orv§. El§ vegnan lattanto§ düraunt 3 eivna§. Zieva vegnane pavlo§ cun charn cha la mamma il§ maina fin davaunt la tanna. Il prüm tem@ a§ trattegnan il§ giuven§ intuorn la tanna, giouvan, cumbattan faun lur prüma§ experienza§ da chatscha, currind zieva scarafag§, lintscherna§, serp§ e.o.@. Cun 3-4 mai§ dvaintan il§ giuven§ plaunet independent§ la famiglia a§ schoglia. La perdita da giuven§ e§ relativmaing granda ed survivan in media be 4-5 del§. La vuolp cotschna 13. 7 Ils inimihs La vuolp nun ho das tmair da bgers inimihs natürels. In singuls cas sun que: il luf, il luf tscharver, laivla el püf. Pü grandas sun las perditas tres malatias, parasits ed infecziuns. La frenesia (die Tollwut) es üna malatia fich prievlusa per la vuolp, però eir per oters carnivors, traunter oter per giats chauns. La frenesia el verm solitari da la vuolp paun esser perfin eir per nus umauns fich prievlus. • Tschercha aint illa rait da custabs ils pleds scrits gross. 8 La vuolp cotschna 14. G Ü W W W M Ü W W W W G La nudritüra La vuolp es ün magliatuot, eir schella preferescha però charn. La charta da menü es fich varieda. Restorant Vuolp „La Charta da menü • • • • müers insects verms lindornas La vuolp cotschna 15. La chatscha La vuolp vo impustüt la not chatscha, es dimena activa da not. Ella as struozcha notiers al butin cun astuzcha, saglia sülla preja chatscha quella cun üna sveltezza da fin 50 km/h. Ella coppa la preja cun üna müersa aint il culöz aint illa gula la sgualatta alura fin chella es morta. La vuolp oda, udura vezza fich bain. In cas da prievel, impustüt düraunt la 9 10 La vuolp cotschna not dola sbregs per avertir ad otras vuolps. Il pü cuntschaint sbreg es: „hauw-hauw-hauw. Quists sbregs as po udir sün fich grandas distanzas. 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Müers Sulvaschina Insects Plauntas Nudritüra Il diagram ans muossa cha la nudritüra da la vuolp consista per granda part da müers. La vuolp sho spezialiseda sülla chatscha da müers. • Guarda la skizza sülla prosma pagina descriva cun egens pleds cu cha la vuolp clappa las müers. La vuolp cotschna 11 La vuolp cotschna 16. 12 Spezialiteds La vuolp es fich cuntschainta pervi da sia furbezza. Illa lingua chattains numerus exaimpels chi muossan vi sün quist fat. • Tschercha exaimpels in differentas linguas. Dumanda differentas persunas forsa chattast eir exaimpels in cudeschs perfin aint il internet. 13 La vuolp cotschna 17. Ingiuvinera 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. In quella sort distorgias vain la vuolp avaunt suvenz. Las giuvnas vuolpinas sun tipics . Nom tudas-ch da la vuolp illa (1) Que dola per avertir las otras tar prievel. Gruppa da bes-chas chi fo part la nudritüra da la vuolp. Quel as chatta sün craps sün tschüchas. Quel as po observer aint illa naiv. La vuolp maglia charn, dimena ela ün da quels. Nom latin per „vuolp. Da quellas maglia la vuolp il pü gugent. Aint in quella naschan ils giuvens. La vuolp savicina suvenz lumaun, dimena ela ün Scha la vuolp maglia üna bes-cha morta, schi hola maglio ün . Que faun las vuolpinas davaunt la tanna. Impustüt düraunt quel temp dal di es la vuolp activa. In quel pajais nu do que üngünas vuolps. Inimih da la vuolp. 14 La vuolp cotschna 18. Soluziuns • Rait da custabs U T C A V R N M H N T Ü E S I L A I N F E C P L Ü I U N S I L T A A U F E P A O L U U N S A S T • Ingiuvinera cun pleds in crusch 2 E N G 5 6 12 13 1 I 3 4 I S X 7 8 9 10 11 A G A A 14 I 15 16 S 17 U B R C Ü A U L S R E A E C V A Ü L S E M R R U E G A N S C E I T I O S U P S T R R D F 15 La vuolp cotschna vertebros peschs hienas vuolp dal desert utschels mamifers reptils erbivors carnivors ruzgiglieders giats canids uors guis chauns vuolps lufs schacals vuolp polara vuolp cotschna vuolp dargient amfibis vuolp canadaisa